Cuộc đời tù đày và đấu tranh của nhà thơ Nguyễn Chí Thiện

Trần Bình Nam
          Nhà thơ Nguyễn Chí Thiện qua đời tại bệnh viện Western Medical Center tại Santa Ana sáng sớm ngày 2 tháng 10 năm 2012. Anh ra đi khi trời hừng sáng, bình an như sự lựa chọn của anh. Tôi đến thăm anh ngày 1/10. Bên giường bệnh là nhà báo Trần Phong Vũ. Anh Vũ cho biết dường như anh Nguyễn Chí Thiện bị ung thư phổi. Và bác sĩ đã báo cho anh Thiện triệu chứng nhưng anh không tiến hành chữa trị. Anh có sự lựa chọn của một người cao niên biết bị bệnh hiểm. Trên giường bệnh trắng tinh anh nằm im, nước da hồng hào, trán ấm, thở dưỡng khí, không trao đổi được bằng lời nhưng đôi mắt tinh anh cho biết anh còn nhận được anh em.
          Thật buồn và thật là một mất mát lớn. Cái dũng khí, cái nhìn lớn của anh Nguyễn Chí Thiện là một thứ quý hiếm lịch sự Việt Nam không phải lúc nào cũng có.
          Theo các tài liệu anh Nguyễn Chí Thiện sinh năm 1939 tại phố Hàng Bột Hà nội, sau về Hải Phòng sinh sống. Năm 1958 nhân dính líu với vụ Nhân Văn Giai Phẩm anh bị tù 2 năm. Năm 1961 anh lại bị bắt vì tham gia nhóm Đoàn Kết. Ra tù anh Nguyễn Chí Thiện vẫn tiếp tục các hoạt động chống đảng Cộng sản. Năm 1965 anh bị bắt lại và lần này bị giam 13 năm qua các trại tù nằm dọc sông Hồng Hà.
          Sau khi cộng sản chiếm miền nam, năm 1978 Nguyễn Chí Thiện được phóng thích và trả về Hải Phòng. Anh làm nghề kèm trẻ tại tư gia để sống. Mẹ anh mất năm 1970, bố anh mất vài năm sau đó.
          Nguyễn Chí Thiện được thế giới bên ngoài biết đến qua tập thơ mang nhiều tên như “Tiếng Vọng Từ Đáy Vực”, “Hoa Địa Ngục” anh âm thầm làm trong những năm tù đày. Ngày 2/4/1979 anh lần mò lên Hà nội, quẳng tập thơ vào khuôn viên tòa đại sứ Anh. Anh bị bắt.
          Do sự can thiệp của Hội Văn Bút Quốc Tế, Hội Văn Bút Việt Nam Hải ngoại và cộng đồng người Việt tị nạn, năm 1990 anh được trả tự do. Cuối năm 1995, sau khi thiết lập bang giao với Hoa Kỳ, Hà nội cho phép anh sang định cư tại Hoa Kỳ dựa vào thủ tục bảo lãnh của người anh ruột nguyên là sĩ quan quân đội Việt Nam Cộng Hòa.
          Tập thơ của anh được chính phủ Anh giao lại cho cộng đồng Việt Nam và nội dung của nó đã tạo nên một xúc động chưa từng có. Tập thơ đã được dịch ra nhiều thứ tiếng. Nó chứa đựng mặt thật của chủ nghĩa cộng sản và chế độ mang tên nó tại Việt Nam. Tập thơ cũng chứa đựng những tiên đoán chính xác về sự suy tàn của chủ nghĩa, và sự yếu kém của thế giới trước sức mạnh yêu ma của chủ nghĩa cộng sản, nhất là sự hoang tưởng của một số trí thức và triết gia phương Tây.
          Hôm nay Nguyễn Chí Thiện đã nằm xuống, chúng ta hãy ngoãnh nhìn cuộc đời của anh để ghi lại những kỳ tích của một cuộc đời đấu tranh chống bạo tàn hiếm có.
          Năm 16 tuổi khi quân đội của ông Hồ Chí Minh vào tiếp thu thành phố Hà nội, anh vui mừng trong vận hội mới:
          Ngày ấy tuy xa mà như còn đấy
          Tuổi hai mươi tuổi bước vào đời
          Hồn lộng cao, gió thổi chơi vơi
          Bốn phía bao la chỉ thấy
          Chân mây rộng mở tuyệt vời
                                        Đồng Lầy – 1972
          Nhưng Nguyễn Chí Thiện đã nhanh chóng nhận thấy sự tráo trở bất lương của người cộng sản:
          Bùn đọng hồ ao mạn dưới phục chờ
          Tuổi hai mươi tuổi của không ngờ
          Không sợ!
                                        Đồng Lầy – 1972
          Chiến dịch cải cách ruộng đất đã biến Việt Nam thành một đấu tố trường đầy máu và nước mắt:
          Ngàn vạn đấu trường mọc dậy giữa ban mai
          …………………
          Bãi sú, bờ lau, rừng rú
          Thây người vun bón nuôi cây
          Đạo lý tối cao của xứ đồng lầy
          Là lừa thầy phản bạn
          Và tuyệt đối trung thành với vô hạn
          Với Đảng, với Đoàn, với lãnh tụ thiêng liêng
                                        Đồng Lầy – 1972
          Nhận thức của Nguyễn Chí Thiện đã đưa anh vào tù năm 1958 và ra vào nhiều lần tổng cọng30 năm. Nhưng lao tù không khuất phục được anh:
          Dù đời ta sa đáy vực khổ oan
          Cũng được, miễn là thoát ra khỏi đó
          Đời ta sẽ tự do như gió
          Mang lời ca tha thiết tâm can
                                        Dù đời ta – 1973
          Nguyễn Chí Thiện không tin tưởng suông. Anh tin tưởng các chế độ cộng sản sẽ sụp đổ với một luận cứ vững chắc không khác gì 4 thế kỷ trước nhà khoa học Galileo người Ý đã tin quả đất tròn dù phải bị xử tội chết. Nguyễn Chí Thiện nhắn với đảng cộng sản:
          Người nhô lên trong cơn động đất nhất thời
          Thì rồi cũng có thể nhất thời
          Người chìm trọn trong những cơn động đất
                                        Núi – 1973
          Lời tiên đoán của anh đã xẩy ra 17 năm sau khi hàng lọat các nước cộng sản Đông Âu rồi đến Liên xô, thành trì của chủ nghĩa sụp đổ.
          Năm 1975 khi được tin cộng sản Hà nội chiếm trọn miền Nam, Hoa Kỳ rút quân, cả thế giới cúi đầu nhục nhã, Nguyễn Chí Thiện đang bị giam tại nhà tù Phong Quang Lào Kay bình tĩnh viết:
          Khi Mỹ chạy bỏ miền Nam cho cộng sản
          Sức mạnh toàn cầu nhục nhã kêu than
          Giữa lao tù bệnh hoạn cơ hàn
          Thơ vẫn bắn, và thừa dư sức đạn!
          Vì thơ biết một ngày mai xa xôi nhưng sáng lạn
          Không dành cho thế lực yêu gian
                                        Khi Mỹ chạy – 1975
Anh khuyên thế giới đừng sợ hải và mất lòng tin
          Đừng sợ cái cực kỳ man rợ
          Dù nó đương thời rông rỡ nơi nơi
          Phải vững tin vào bước tiến con người
                                        Đừng sợ – 1975
          Nhưng trong trí óc tuyệt vời và nhân bản của anh, Nguyễn Chí Thiện vẫn mường tượng một tiến trình sụp đổ trong hòa bình, một điều không một nhà chính trị lớn nào trên thế giới dám tiên đoán cho mãi đến năm 1989. Năm 1971 khi đang bị giam tại nhà lao Phú Thọ, anh đã làm bài thơ “Sẽ có một ngày” bất hũ:
          Sẽ có một ngày con người hôm nay
          Vất súng vất cùm, vất cờ, vất Đảng
          Đội lại khăn tang, quay ngang vòng nạng
          Oan khiên!
          Về với miếu đường mồ mã gia tiên
          Mấy chục năm trời bức bách lãng quên
          Bao hận thù độc địa dấy lên
          Theo hương khói êm lan, tan về cao rộng
          Tấ cả bị lùa qua cơn ác mộng
          Kẻ lọc lừa kẻ bạo lực xô chân
          Sống sót về đây an nhờ phúc phận
          Trong buổi đoàn viên huynh đệ tương thân
          Đứng bên nhau trong mất mát quây quần
          Kẻ bùi ngùi hối hận
          Kẻ bồi hồi kính cẩn
          Đặt vòng hoa tái ngộ lên mộ cha ông
          Khai sáng kỷ nguyên tả trắng thắng cờ hồng
          Tiếng sáo mục đồng êm ả
          Tình quê tha thiết ngân nga
          Thay tiếng “Tiến Quân ca”
          Và “Quốc Tế ca”
          Là tiếng sáo diều trên trời xanh bao la!
                              Sẽ có một ngày -1971
          Hôm nay Nguyễn Chí Thiện đã vĩnh viễn rời chúng ta, nhưng tinh thần anh vẫn còn đây: trong sáng, kiên quyết, nhìn xa, nhân bản giữa đại nạn của nhân loại và của đất nước không may vẫn còn đầy chia rẽ của chúng ta.
          Anh Nguyễn Chí Thiện! Anh đi như một vì sao chợt tắt. Nhưng ánh sáng xẹt trên nền trời vẫn còn ôm ấp, an ủi và nuôi dưỡng lòng tin của dân tộc Việt Nam.
Trần Bình Nam
Oct. 3, 2012
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s